Skip to main content

Ag Cur Oideachas ar an gCuid is Leochailigh den Phobal i Uganda

irish Aid, Uganda, Education

Mar thoradh ar thacaíocht ó Chúnamh Éireann, chríochnaigh John a chuid iar-bhunscolaíochta go rathúil agus tá súil aige freastal ar an ollscoil le cáilíocht dochtúireachta a bhaint amach.

D’fhás John Mark Loiki aníos i Karamoja, réigiún in Oirthuaisceart Uganda agus tá tuiscint ró-mhaith aige ar thionchar treascrach na bochtaineachta. Is fíric ró-choitianta í an bhochtaineacht i measc muintir Karamojong  ach is féidir le hoideachas maith do shaol a athrú ar fad mar atá déanta aige do John.

Tá Karamoja ar cheann de na réigiúin is boichte agus is leochailí i Uganda, áit a bhfuil cónaí ar 75% de mhuintir Karamojong i ndearbh-bhochtaineacht. Tá stair fhada cogaíochta agus gortaí tréimhsiúla ag baint leis an gceantar, rud a chuireann le tearcfhorbairt leanúnach na háite. Is 47 bliain an t-ionchas saoil atá ann, agus níl léamh ná scríobh ach ag 11% den phobal, rud a dhéanann an-deacair é timthriall na bochtaineachta a bhriseadh.  

Rinne John cur síos ar mar a bhí a theaghlach ag brath ar “chúpla ainmhí mar an t-aon fhoinse ioncaim a bhí acu”. In 2002, maraíodh athair John nuair a rinne treabh eile ionsaí foréigneach ar mhuintir John agus sciobadar leo a gcuid ainmhithe ar fad agus a slí mhaireachtála. D’athraigh cúinsí an teaghlaigh thar na bearta. Bhí John ag freastal ar an mbunscoil ag an am, ach le beirt deartháir, triúr deirfiúr agus gan aon fhoinse ioncaim, ní raibh teaghlach John in acmhainn é a chur ag an scoil níos mó. “Bhí orm roinnt obair láimhe a dhéanamh, ag leagan brící agus ag bailiú ábhar tine le díol chun cabhrú le mo theaghlach agus chun íoc as roinnt scolaíochta.”

“Mothaím go bhfuil feabhas le brath ar an an saol amach romham agus d’uireasa na sparántachta, bheadh an saol an-dorcha gan aon deis agam dul chun cinn a dhéanamh”.

Tar éis an riachtanais oideachais sa cheantar a aithint, tá Cúnamh Éireann ag tacú le páistí a chur chuig an mbunscoil agus an iarbhunscoil. Ó 2010, tá tacaíocht tugtha ag Cúnamh Éireann do 1,300 scoláire ó réigiúin Karamoja agus Acholi i dTuaisceart Uganda. Seo cuid de chlár níos leithne a thugann faoina dúshláin oideachais i réigiún le háiseanna teoranta oideachais, múinteoirí gan cáilíochtaí iomlána agus rátaí ísle freastail.

I 2006, rinne John iarratas agus roghnaíodh é chun sparántacht Cúnaimh Éireann a fháil le go leanadh se lena chuid iar-bhunoideachais i Jinja i Uganda Láir. Cé go raibh deacrachtaí aige le linn dó a bheith ansin, fuair John gradam comhghairdis ar na gráid arda a bhain sé amach ag ardleibhéal. Mar thoradh ar thacaíocht Chúnamh Éireann, chríochnaigh John atá 21 anois, a chuid iar-bhunscolaíochta go rathúil agus tá súil aige freastal ar an ollscoil le cáilíocht dochtúireachta a bhaint amach. De bharr nach bhfuil aon dochtúir leighis i mbaile John, tá sé meáite ar “filleadh chun cabhrú le pobal Karamojong agus leis an gcuid eile de mo ghaolta”.

Thug tacaíocht Chúnamh Éireann deis do John a shaol a chur i dtreo eile. Bheadh a mhalairt, a deir John, an difriúil: nuair is fearr a bheadh sé, ag triail slí mhaireachtála a scríobadh as dóiteoir fioghuail sa bhaile. Curtha go simplí, dúirt sé “Cheana féin tá níos mó roghanna agam sa saol mar go bhfuilim anois in ann léamh agus scríobh”.